Beskidy- to pasmo górskie w Karpatach Zewnętrznych rozciągające się od rzeki Beczwy na zachodzie (Czechy) po rzekę Czeremosz (Ukraina) na wschodzie. Szerokość pasma Beskidów wynosi ok. 50-70 km, a ich długość ok. 600 km. Beskidy są najmłodszymi górami w Polsce, uległy fałdowaniom w końcowej fazie alpejskich ruchów górotwórczych (orogeneza alpejska), około 20 mln lat temu, a później zostały jeszcze raz wypiętrzone pod koniec trzeciorzędu. Głównym składnikiem budulcowym Beskidów, są skały osadowe (piaskowców magurskie) oraz flisz karpacki - czyli czyli kompleksu skał składających się z piaskowców, łupków, zlepieńców, iłów i margli, które tworzyły się w praoceanie (Tetyda), pokrywającym teren dzisiejszych Karpat. W niektórych miejscach, piaskowce pokryte są wapiennym płaszczem (np. Chełm, Jasieniowa, Tuł). Czasami, z pomiędzu piaskowców wystają skały wulkaniczne (np. Wdżar na granicy Pienin z Gorcami czy Jarmuta i Bryjarka na granicy Pienin z Beskidem Sądeckim). Osady denne zostały poddane działaniom ogromnych sił sciskających i skutkiem tego zostały wypiętrzone i powstały z nich trzy płaszczowiny: podśląska, śląska i magurska, stanowiące podstawę przyszłego łańcucha górskiego. * płaszczowina podśląska tworzy obszar graniczący na północy z Beskidem Małym, a także część Kotliny Żywieckiej, * płaszczowina śląska kształtuje Beskid Mały oraz Pogórze Wielickie, przylegające bezpośrednio do Beskidu Makowskiego. * płaszczowina magurska kształtuje Beskid Makowski oraz Beskid Żywiecki łącznie z Pasmem Babiogórskim. [edytuj] Hydrografia Rzeki na niektórych swych odcinkach wykorzystały linie uskoków poprzecznych, tworząc przełomy. Sieć rzeczna Beskidów wchodzi w skład dorzeczy Wisły (Soła, Skawa, Raba, Dunajec, Biała, Wisłoka, Wisłok, San), Odry (Olza, Ostrawica), Dunaju (Beczwa, Orawa, Cisa) i Dniestru (Czeremosz). [edytuj] Klimat W Beskidach panuje klimat umiarkowany górski o wzrastających (ku wschodowi) cechach kontynentalnych. Charakterystyczne jest zmniejszanie się rocznej amplitudy temperatur wraz z wysokością. Wykształciły się tu piętra klimatyczne - szczególnie dobrze widocznie na Babiej Górze - od umiarkowanie ciepłego do umiarkowanie zimnego w szczytowych partiach gór. Piętra klimatyczne wiążą się z układem piętrowym roślinności. Do wysokości 900 m n.p.m. stoki porastają lasy mieszane, od 900 do 1150 m n.p.m. występują lasy regla dolnego, składające się głównie ze świerka, z niewielką domieszką jodły i buka. Powyżej (od 1150 do 1360 m n.p.m.) znajduje się piętro regla górnego, tworzone przez świerk. W najwyższych partiach występuje kosodrzewina i łąki wysokogórskie (hale). Tutejszy klimat charakteryzuje się dużą zmiennością pogody, znaczną ilością opadów oraz silnymi i częstymi wiatrami (patrz: halny). Opady w Beskidach przekraczają czasem 1200 mm rocznie powodując powodzie). Śnieg pojawia się w górach już około listopada i utrzymuje się do kwietnia. Najdłużej pokrywa lodowa utrzymuje się na najwyższych szczytach Beskidu Żywieckiego (Babia Góra, Pilsko). Najobfitsze opady śniegu przypadają na przełom lutego i marca. [edytuj] Fauna i flora Nazwa Beskid oznacza halę górską, polanę. Typowymi przykładami hal w beskidach są Hala Redykalna, Hala Radziechowska, Hala Krawcula, Hala Pawlusia, Hala Miziowa gdzie mieści się schronisko na Pilsku, i wiele, wiele innych. Hale położone są zazwyczaj w górnej częsci stoków wzniesień, i niezmiernie rzadko obejmują swoim zasięgiem sam szczyt góry. Z hal rociąga się zwykle piękny widok, zwłaszcza z posiadających wystawę południową: możemy podziwiac wówczas Tatry, Wielka Fatrę i Małą Fatrę. Krajobraz Beskidów obejmuje kopulaste szczyty, z których najwyższe posiadają wyraźnie piętrowy charakter roślinności, obejmujący regiel górny i środkowy, porośnięte buczyną, dębem, świerkiem, sosną i jodłą, oraz kosówką w najwyższych partiach. Najwyższe szczyty w szytowych kopułach często są nagie i skaliste (Babia Góra, Pilsko) lub mają liczne wychodnie skalne (wiele szczytów w Beskidzie Małym, okolice Pilska). [edytuj] Roślinność Dobrze wykształcone są piętra klimatyczne, od umiarkowanie ciepłego po umiarkowanie zimne w szczytowych partiach Babiej Góry i Pilska. Z piętrowością klimatyczną wiąże się piętrowy układ roślinności: * regiel dolny o buk (Fagus sylvatica) o jodła (Abies alba) o jawor (Acer pseudoplatanus) * regiel górny o karpacki bór świerkowy ze świerkiem (Picea abies) * piętro subalpejskie (kosodrzewiny) - na Babiej Górze i Pilsku od około 1390 do 1650 m n.p.m. o kosodrzewina o porzeczka skalna o jarząb zwyczajny (Sorbus aucuparia) o skarlały świerk * piętro alpejskie (halne) na Babiej Górze od ok. 1650 m n.p.m. o sit skucina (Juncus trifidus) i kostrzewa niska (Festuca supina) o kostrzewa karpacką i mietlica alpejska W Beskidach utworzono cztery parki narodowe: * Babiogórski PN * Gorczański PN * Bieszczadzki PN * Magurski PN [edytuj] Świat zwierząt W Beskidach występują m.in. gatunki zwierząt: * jeleń, dzik * lis, kuna i borsuk, niedźwiedź, wilk, ryś, żbik * ptaki: o sikora, drozd, dzięcioł, głuszec o ptaki drapieżne: orlik krzykliwy, gadożer, myszołów, kania, kruk, jarząbek, puchacz * płazy i gady: o salamandra plamista, kumak górski, żmija, gniewosz, padalec, traszka górska o ryby: karp, karaś, leszcz, lipień i pstrąg strumieniowy * ponadto: 3000 gatunków bezkręgowców, z których najliczniejsze są chrząszcze i błonkówki, motyle, muchówki, niesporczaki i mięczaki [edytuj] Podział Beskidów * Beskidy Zachodnie: o Beskid Śląsko-Morawski o Beskid Śląski - najwyższy szczyt Skrzyczne (1257 m n.p.m.), o Beskid Mały - najwyższe szczyty: Czupel (933 m) w zachodniej części; Madahora (929 m n.p.m.) i Leskowiec (922 m n.p.m.) w Beskidzie Andrychowskim o Kotlina Żywiecka o Beskid Żywiecki - najwyższy szczyt Babia Góra (1725 m n.p.m.), o Beskid Makowski - najwyższy szczyt Lubomir (904 m n.p.m.) o Beskid Wyspowy - najwyższy szczyt Mogielica (1170 m n.p.m.) o Kotlina Rabczańska o Gorce - najwyższy szczyt Turbacz (1310 m n.p.m) o Beskid Sądecki - najwyższy szczyt Radziejowa (1262 m n.p.m.) * Czasem zaliczane są do nich także: o Góry Czerchowskie o Góry Kisuckie o Magura Orawska * Beskidy Środkowe - na obszarze Polski zajmują powierzchnię ok. 2100 km2: o Beskid Niski - najwyższy szczyt Lackowa (997 m n.p.m.) o Pogórze Ondawskie na Słowacji * Beskidy Wschodnie: Beskidy Lesiste - rozciągają się na obszarze Ukrainy, Polski, Słowacji i Rumunii. o Góry Sanocko-Turczańskie o Bieszczady Zachodnie - najwyższy szczyt Tarnica (1346 m n.p.m) o Bieszczady Wschodnie - najwyższy szczyt Pikuj (1405 m n.p.m) o Beskidy Brzeżne o Gorgany - najwyższy szczyt Sywula (1836 m n.p.m.) o Beskidy Pokucko-Bukowińskie * Beskidy Wschodnie: Beskidy Połonińskie o Połonina Równa o Borżawa o Połonina Krasna o Świdowiec - najwyższy szczyt (Bliźnica 1880 m n.p.m.) o Czarnohora - najwyższy szczyt (Howerla 2061 m n.p.m.) o Połoniny Hryniawskie